Ẩm thực quanh hồ Ba Bể là bếp của người Tày: cá hồ nướng, tôm chua, lạp sườn hun khói, xôi ngũ sắc và rượu ngô men lá. Đây là những món nên gọi và cách đặt bữa ở homestay.
Ăn uống ở hồ Ba Bể không có nhà hàng lớn hay phố ẩm thực. Bữa ăn đúng chất Ba Bể diễn ra trên sàn gỗ của một nhà người Tày trong bản Pác Ngòi, mâm cơm bày giữa nhà, cá vừa vớt từ hồ lên và rau hái ngoài vườn. Dưới đây là những món nên gọi, và vài món nên mua mang về.
Cá hồ Ba Bể nướng
Món phải thử đầu tiên. Cá đánh từ hồ hoặc sông Năng, làm sạch rồi kẹp tre nướng than hoa, thịt chắc và ngọt vì cá sống trong nước lạnh. Cá nhỏ thường được chiên giòn ăn cả xương, chấm mắm gừng hoặc muối ớt xanh. Nếu đi nhóm, hãy đặt trước một con cá lớn để nướng, vì chủ nhà cần thời gian chuẩn bị.
Tôm chua Ba Bể
Tôm nhỏ bắt trong hồ, muối chua cùng thính gạo, riềng và men lá theo cách của người Tày. Vị chua dịu, hơi cay, ăn kèm thịt luộc hoặc trộn với lá lốt, rau sống. Đây là một trong những món địa phương nhất mà bạn khó tìm thấy ở nơi khác, và cũng là món mua về làm quà phổ biến.
Lạp sườn hun khói và thịt lợn gác bếp
Thịt lợn bản được ướp gừng đá, mắc khén rồi treo trên gác bếp cho khói ngấm dần. Lạp sườn ở đây nhỏ, chắc, có mùi khói rõ và vị ngọt tự nhiên của thịt, thường được rán hoặc nướng lại rồi thái lát. Thịt gác bếp thì xé sợi ăn cùng chẩm chéo, hợp làm mồi nhắm buổi tối trên nhà sàn.
Xôi Đăm Đeng (xôi ngũ sắc)
Gạo nếp nương được nhuộm bằng nước lá cây rừng cho ra các màu tím, đỏ, vàng, xanh và trắng, không dùng phẩm màu. Xôi dẻo, thơm mùi lá, thường xuất hiện trong dịp lễ và ngày rằm nhưng nhiều homestay vẫn nấu cho khách. Ăn kèm muối vừng hoặc thịt gà bản.
Bánh ngải
Bánh làm từ nếp giã cùng lá ngải cứu non nên có màu xanh đậm, nhân vừng đen trộn đường. Vỏ bánh dẻo, thoảng vị hăng nhẹ của ngải, ngọt vừa. Đây là món quà chiều quen thuộc của người Tày và bán nhiều ở chợ phiên quanh vùng.
Miến dong
Vùng Bắc Kạn cũ nổi tiếng với miến dong làm từ củ dong riềng trồng trên đồi, sợi miến hơi đục, dai và không bị nát khi nấu lâu. Ở Ba Bể miến thường được nấu với gà bản hoặc xào lòng. Đây là món mua về làm quà tiện nhất vì nhẹ và để được lâu.
Rau rừng và món đi kèm
- Rau bồ khai xào tỏi, vị ngăm ngăm đặc trưng của rau rừng vùng cao
- Măng ớt ngâm, ăn kèm để cân vị béo của thịt hun khói
- Ngọn su su, rau cải nương luộc chấm nước cá
- Chẩm chéo, loại muối chấm trộn mắc khén và ớt nướng
Rượu ngô men lá
Rượu nấu từ ngô nương, ủ bằng men làm từ nhiều loại lá rừng, uống êm hơn rượu gạo thường nhưng đừng chủ quan vì độ không hề thấp. Bữa tối ở nhà sàn gần như luôn có một chai đặt giữa mâm. Nếu không uống được, cứ nói trước với chủ nhà, không ai ép.
Mẹo đơn giản để ăn ngon ở Ba Bể: nhắn cho chủ homestay từ đầu giờ chiều, nói số người và ngân sách mỗi mâm. Họ sẽ đi chợ và nấu đúng những gì có tươi trong ngày, thay vì bạn tới nơi lúc 7 giờ tối rồi gọi món theo thực đơn.
Mua gì mang về
- Miến dong: nhẹ, để lâu, dễ chia thành nhiều phần quà
- Tôm chua: mua loại đóng lọ kín, về nhà cất tủ mát
- Lạp sườn và thịt gác bếp: hút chân không nếu đi đường xa
- Rượu ngô men lá: hỏi rõ nơi nấu, mua ở chỗ chủ nhà giới thiệu
- Chè và mật ong rừng: bán ở chợ phiên Chợ Rã, họp theo ngày trong tuần
