Tràng An là lý do người ta về Ninh Bình, nhưng chỉ đi mỗi bến thuyền rồi quay ra thì phí cả chuyến. Bài này điểm những nơi đáng đi nhất trong bán kính chừng mười cây số quanh khu danh thắng, kèm cách ghép chúng cho đỡ chạy vòng.
Tràng An kéo người ta về Ninh Bình, nhưng chỉ ngồi hết một tuyến đò rồi quay ra bãi xe thì phí cả chuyến. Trong bán kính chừng mười cây số còn có Tam Cốc, Hang Múa, cố đô Hoa Lư, chùa Bái Đính và mấy khu thiên nhiên vắng người, đủ lấp kín hai đến ba ngày.
Quần thể danh thắng Tràng An và ba tuyến đò
Tràng An được UNESCO ghi danh năm 2014 ở dạng di sản hỗn hợp, tức công nhận cả giá trị văn hoá lẫn thiên nhiên, và đến nay vẫn là trường hợp hỗn hợp duy nhất ở Đông Nam Á. Cách tham quan duy nhất là ngồi đò chèo tay luồn qua những hang ngập nước xuyên lòng núi đá vôi, giữa các hang là những thung khép kín bốn bề vách đá với vài ngôi đền nhỏ. Bến có ba tuyến chính, không tuyến nào trùng nhau, mỗi tuyến chừng 2,5 đến 3,5 tiếng.
- Tuyến 1: nhiều hang nhất, ghé đền Trình, đền Trần và phủ Khống, hợp người đi lần đầu
- Tuyến 2: ngắn hơn, hướng đền Suối Tiên, thường ít đò hơn
- Tuyến 3: qua khu phim trường Kong dựng lại, có đoạn lên bờ đi bộ nên đỡ mỏi
- Vé vào khu danh thắng khoảng 200.000 đến 300.000 đồng một khách, tham khảo, đã gồm chỗ trên đò
Tam Cốc và chùa Bích Động
Tam Cốc cách bến Tràng An chừng vài cây số, cũng đi đò nhưng cảm giác khác hẳn. Thuyền chạy trên sông Ngô Đồng, chui qua ba hang liên tiếp, hai bên là ruộng lúa trải sát mép nước. Khoảng cuối tháng 5 đến đầu tháng 6 lúa chín vàng cả thung, đây là lúc Tam Cốc đẹp nhất và cũng đông nhất trong năm. Chùa Bích Động ngay gần bến, dựa vào vách núi, chia ba tầng nối nhau bằng bậc đá, leo hết chừng mười lăm phút.
Hang Múa: chỗ ngắm toàn cảnh đẹp nhất vùng
Hang Múa nổi tiếng nhờ con đường bậc đá lên đỉnh núi phía trên hang chứ không phải nhờ hang. Khoảng 500 bậc, đoạn cuối hẹp và dốc, lên tới nơi thấy trọn khúc sông Ngô Đồng uốn qua ruộng Tam Cốc. Vé khoảng 100.000 đến 150.000 đồng, tham khảo. Nên leo sáng sớm hoặc chiều muộn, giữa trưa nắng dội vào vách đá rất mệt.
Cố đô Hoa Lư
Hoa Lư cách bến thuyền Tràng An chừng vài cây số, là kinh đô nước ta hồi thế kỷ 10 dưới thời Đinh và Tiền Lê. Phần còn lại rõ nhất là đền vua Đinh Tiên Hoàng và đền vua Lê Đại Hành, hai ngôi đền nhỏ giữa vòng núi đá, mái thấp, sân gạch cũ, chạm khắc gỗ đá đáng nhìn kỹ. Đây là điểm nên nghe thuyết minh mới thấy hay.
Chùa Bái Đính
Cách Tràng An chừng năm tới bảy cây số là chùa Bái Đính, gồm khu chùa mới quy mô rất lớn và khu chùa cổ trên núi phía sau. Chùa mới nổi bật với hành lang La Hán dài hun hút, đi bộ nhiều nên có xe điện từ bãi xe vào. Khu chùa cổ vắng hơn hẳn và theo tôi mới là phần đáng đi.
Thung Nham, Vân Long và phần thiên nhiên còn lại
- Vườn chim Thung Nham: đẹp nhất lúc chiều muộn khi chim về tổ
- Đầm Vân Long: mặt nước phẳng như gương, đò chèo rất yên tĩnh
- Động Am Tiên: hồ nhỏ lọt giữa vòng núi đá, quy mô khiêm tốn nhưng cảnh lạ
- Rừng Cúc Phương: xa hơn cả, cần trọn một ngày, hợp với ai thích đi bộ trong rừng già
Ghép các điểm thế nào cho đỡ mệt
- Buổi sáng: một tuyến đò Tràng An hoặc Tam Cốc, phần tốn thời gian nhất
- Đầu giờ chiều: Hoa Lư hoặc Bái Đính, đều gần bến thuyền
- Chiều muộn: Hang Múa hoặc Thung Nham, lúc nắng đã dịu
- Đừng xếp hai tuyến đò cùng một ngày, ngồi đò bốn năm tiếng liền là quá sức
Mẹo đáng giá nhất ở vùng này là dậy sớm. Lên đò Tràng An trước 8 giờ sáng, bạn đi trước các đoàn khách trong ngày, mặt nước còn phẳng, trong hang còn vắng và không phải xếp hàng. Chênh nhau hai tiếng mà chuyến đi khác hẳn.
Vài lưu ý khi đi các điểm quanh Tràng An
- Mũ rộng vành và áo dài tay: đò không mái che, nắng phản từ mặt nước rất gắt
- Giày bám tốt nếu leo Hang Múa hoặc bậc chùa Bích Động
- Vào đền chùa mặc kín đáo, che vai và đầu gối
- Mang tiền mặt lẻ để bồi dưỡng người chèo đò, đây là thông lệ ở đây
- Cuối tuần và dịp lễ nên tới bến trước giờ mở cửa vì lượng đò có hạn
- Tràng An thuộc tỉnh Ninh Bình, sau sáp nhập năm 2025 tỉnh này gồm cả Hà Nam và Nam Định cũ, khu danh thắng vẫn ở vùng Hoa Lư