Ăn ở vùng Tràng An không khó, cái khó là ăn đúng món và đúng mùa. Bài này liệt kê những đặc sản đáng thử nhất quanh khu danh thắng, món nào nên ăn tại chỗ, món nào mua về, và mẹo tránh mấy hàng chỉ sống bằng khách đoàn.
Ăn ở vùng Tràng An không khó, quán xá dày đặc quanh bến thuyền và dọc đường vào Tam Cốc. Cái khó là ăn đúng món, đúng mùa và không rơi vào mấy hàng chỉ sống bằng khách đoàn, nơi món nào cũng ra trong năm phút và vị nào cũng giống nhau. Dưới đây là những thứ đáng thử nhất ở đây, kèm vài mẹo để không phải ăn cho có.
Thịt dê núi, món phải thử một lần
Dê nuôi thả trên các dãy núi đá vôi quanh Hoa Lư, ăn lá rừng nên thịt săn, ít mỡ và thơm kiểu hơi hoang. Món phổ biến nhất là dê tái chanh, thịt luộc tái thái mỏng trộn chanh, sả, lá chanh, vừng, cuốn với lá sung và chấm tương gừng. Ngoài ra còn dê hấp, dê nướng, dê xào lăn, lẩu dê. Nếu đi ít người, đừng gọi cả mâm dê nhiều món vì rất dễ ngán, một món tái chanh là đủ để biết vị.
- Dê tái chanh: dễ ăn nhất với người thử lần đầu
- Dê hấp gừng sả: giữ vị ngọt của thịt, ít gia vị át
- Lẩu dê: hợp nhóm đông và trời lạnh
- Giá thường tính theo phần hoặc theo cân, hỏi rõ trước khi gọi để khỏi bất ngờ lúc tính tiền
Cơm cháy, luôn đi cùng dê
Cơm cháy ở đây được phơi và chiên giòn thành từng miếng lớn, ăn nóng với nước sốt sền sệt nấu từ tim cật hoặc thịt dê, thêm hành và tiêu. Ăn tại quán thì miếng cơm còn giòn tan, chan sốt xong phải ăn ngay chứ để nguội là ỉu. Đây cũng là món dễ mua về nhất, nhưng loại đóng gói bán sẵn thì ăn khô hơn và thường phải kèm ruốc hoặc chà bông chứ không có sốt.
Ốc núi, món chỉ có theo mùa
Ốc núi sống trong các khe đá vôi, ăn lá cây rừng nên thịt dai giòn và có mùi thuốc bắc nhẹ, khác hẳn ốc nước. Chúng chỉ ra nhiều vào mùa mưa ẩm, khoảng tháng 4 đến tháng 8, còn mùa lạnh thì gần như biến mất. Cách chế biến phổ biến là hấp gừng sả hoặc xào me, chấm với muối tiêu chanh. Món này số lượng có hạn nên quán thường bán theo đĩa nhỏ, đi mùa ốc mà thấy có là nên gọi ngay.
Miến lươn, cá rô và mấy món bữa sáng
Không phải bữa nào cũng phải là dê. Buổi sáng quanh khu dân cư và trong trung tâm thành phố Ninh Bình cũ có miến lươn nấu hoặc trộn, lươn đồng rán giòn rắc lên trên, nước dùng trong và ngọt. Vùng Hoa Lư còn nổi tiếng với cá rô Tổng Trường, thường được rán giòn hoặc nấu canh cải, thịt chắc và thơm. Đây là kiểu bữa sáng nhẹ bụng, hợp trước khi ngồi đò mấy tiếng.
Gỏi cá nhệch, món đáng đi xa hơn một chút
Gỏi cá nhệch là đặc sản vùng Kim Sơn phía biển, cách khu Tràng An khá xa nên không phải quán nào quanh bến thuyền cũng làm chuẩn. Cá nhệch lọc xương, thái mỏng, trộn thính gạo rang, ăn kèm chẻo nấu từ xương cá cùng một rổ lá gồm lá sung, đinh lăng, mơ lông. Món này ăn sống nên chỉ nên thử ở nơi làm quen tay và đông khách địa phương. Nếu lịch trình của bạn có ghé nhà thờ đá Phát Diệm thì tiện đường thử luôn.
Mua gì về làm quà
- Cơm cháy đóng gói: chọn gói kín, hạn còn dài, vì cơm cháy hút ẩm rất nhanh
- Rượu Kim Sơn: nếu bạn quen uống rượu quê, mua ở nơi có nhãn mác rõ ràng
- Dứa và sản phẩm từ dứa vùng Đồng Giao: mùa dứa rộ vào khoảng giữa năm
- Mắm tép Gia Viễn: nặng mùi nhưng ăn với thịt luộc rất hợp, nhớ bọc kỹ khi mang đi
- Nên mua ở chợ hoặc cửa hàng trong khu dân cư thay vì quầy ngay cổng khu tham quan
Cách chọn quán nhanh nhất ở vùng này: nhìn xem có xe khách cỡ lớn đỗ trước cửa không. Quán chuyên khách đoàn nấu sẵn theo mâm, ra món rất nhanh nhưng vị bị làm nhạt cho hợp số đông. Lùi ra vài trăm mét, chọn hàng nhỏ có người địa phương ngồi ăn, chênh lệch thấy rõ ngay từ đĩa đầu tiên.
Vài lưu ý khi ăn uống ở Tràng An
- Hỏi giá theo phần trước khi gọi, nhất là các món dê và hải sản tính theo cân
- Ăn trưa trước 11 giờ hoặc sau 13 giờ để tránh trùng giờ các đoàn khách đổ về
- Nếu ngồi đò buổi sáng, ăn sáng nhẹ thôi, ngồi đò no bụng dưới nắng rất khó chịu
- Mang theo nước uống riêng, trên đò không có chỗ mua
- Đi nhóm đông nên gọi món theo kiểu chia sẻ và bổ sung dần thay vì đặt sẵn cả mâm