Ẩm thực Lạng Sơn xoay quanh một thứ lá: lá mắc mật. Từ vịt quay, lợn quay đến măng ớt làm quà đều có mặt nó. Đây là những món đáng ăn nhất và những thứ nên mua mang về.
Ăn ở Lạng Sơn có một sợi chỉ xuyên suốt: lá mắc mật. Thứ lá này thơm dịu, hơi the, và người ta nhét nó vào bụng con vịt, con lợn, ngâm nó cùng măng ớt, rắc nó lên món nướng. Nếu bạn chỉ có hai ngày, danh sách dưới đây là những món tôi nghĩ nên ưu tiên, kèm phần cuối gợi ý mua gì mang về.
Vịt quay lá mắc mật
Đây là món phải ăn. Vịt được ướp gia vị, nhồi lá mắc mật vào bụng rồi khâu lại, thổi phồng và quay đều trên than cho tới khi da căng bóng màu cánh gián. Cái ngon nằm ở chỗ khi chặt ra, phần nước trong bụng chảy xuống thành thứ sốt vừa béo vừa thơm mùi lá, chan lên cơm là hết bát. Ăn kèm măng ớt ngâm để cắt bớt độ ngậy. Buổi trưa các hàng quay treo vịt kín tủ kính, đi ngang là thấy ngay.
Lợn quay và khâu nhục
Lợn quay Lạng Sơn cũng dùng lá mắc mật, quay nguyên con nên da giòn tan và thịt vẫn mềm. Món này hay xuất hiện trong cỗ cưới, đám, nên ngày thường muốn ăn thì ra chợ mua theo cân. Khâu nhục thì ngược lại hoàn toàn: thịt ba chỉ được quay sơ rồi hấp cách thủy hàng tiếng với khoai môn và gia vị, đến khi miếng thịt mềm rục, gắp lên là rơi. Đây là món đậm đà, hợp ăn với cơm nóng vào ngày lạnh hơn là ăn chơi.
Phở chua — món trưa đặc trưng nhất
Nghe tên dễ hình dung nhầm, nhưng phở chua Lạng Sơn là món trộn ăn nguội. Trong bát có bánh phở, khoai lang thái sợi chiên giòn, thịt xá xíu, gan cháy, lạc rang giã dối, hành phi, rau thơm, và quan trọng nhất là thứ nước sốt sánh chua ngọt rưới lên trên. Người bản địa trộn thật đều rồi mới ăn miếng đầu. Món này ăn buổi trưa hè thì rất vào, còn mùa đông thì hơi lạnh bụng với một số người.
Bánh cuốn trứng và bánh áp chao
Bánh cuốn trứng là món sáng phổ biến: trứng đập thẳng vào lớp bột đang tráng, cuộn lại lúc lòng đỏ còn lỏng, rồi chan nước dùng thịt băm sền sệt mà ở đây gọi là canh, chứ không chấm nước mắm pha loãng. Mùa lạnh thì có thêm bánh áp chao, một loại bánh rán bột nếp bọc miếng thịt vịt bên trong, ăn nóng ngay tại chảo cùng nước chấm chua ngọt và rau sống. Cả hai đều là món vỉa hè, càng quán bé càng đông.
Bánh ngải, coóng phù và xôi cẩm
- Bánh ngải: món của người Tày, nếp giã cùng lá ngải nên có màu xanh sẫm, dẻo, nhân vừng đen đường
- Coóng phù: bánh trôi kiểu Lạng Sơn, thả trong nước gừng nóng, có bánh nhân lạc và nhân đỗ
- Xôi cẩm: nếp nhuộm màu tím từ lá cẩm, ăn cùng thịt quay hoặc muối vừng
- Ba món này dễ gặp nhất ở chợ buổi sáng và các hàng quà vặt quanh khu chợ Kỳ Lừa
Nem nướng Hữu Lũng
Nem chua ở vùng Hữu Lũng được gói lá chuối, lên men vài ngày rồi mang nướng trên than cho lớp lá cháy sém, mở ra là mùi chua và mùi khói quyện vào nhau. Ăn kèm lá đinh lăng chấm tương ớt. Đây là món nhậu buổi chiều hơn là món ăn no, nhưng nếu đi ngang khu Hữu Lũng trên đường về Hà Nội thì rất đáng dừng lại mươi phút.
Mẹo nhỏ khi mua vịt quay mang về: nói với chủ hàng là mang đi xa, họ sẽ để nguyên con hoặc chặt vừa phải và đóng riêng phần nước sốt. Vịt chặt sẵn từ sáng, để trong túi kín mấy tiếng thì da mềm nhũn, mất đúng cái hay của món.
Mua gì mang về
- Măng ớt ngâm mắc mật: món quà đặc trưng nhất, giá tham khảo vài chục nghìn một hũ
- Thạch đen vùng Tràng Định: mua dạng bột hoặc thạch làm sẵn, để được lâu
- Hoa hồi khô: Lạng Sơn là vùng hồi lớn, mua ở chợ Đông Kinh, chọn cánh đều và còn thơm
- Rượu Mẫu Sơn: nên mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng thay vì mua trôi nổi dọc đường
- Hoa quả theo mùa: na khoảng tháng 7–9, quýt vào khoảng tháng 11–12, đào Mẫu Sơn đầu hè
Vài lưu ý khi ăn uống ở Lạng Sơn
- Hàng quay ngon thường bán hết trước đầu giờ chiều, muốn chắc thì gọi giữ phần từ sáng
- Giá luôn nên hỏi trước khi gọi, nhất là các món tính theo cân như lợn quay
- Quán trong chợ mở sớm và đóng sớm, đừng để tới 8 giờ tối mới đi tìm đồ ăn sáng đặc sản
- Món ở đây khá đậm và nhiều mỡ, nên gọi thêm rau hoặc măng chua cho cân bằng
