Ẩm thực Nghệ An mặn mòi, cay và thật thà, không màu mè. Từ bát súp lươn buổi sáng ở Vinh tới nhút Thanh Chương, giò bê Nam Đàn và mực nhảy Cửa Lò, đây là những món nên ăn và nơi nên ăn.
Ăn ở Nghệ An là một trải nghiệm khá thẳng thắn: món nào cũng đậm vị, mặn hơn và cay hơn mặt bằng chung, ít khi được làm dịu đi cho vừa lòng khách phương xa. Đó cũng là lý do nhiều người ăn lần đầu thấy hơi gắt, nhưng ăn tới bữa thứ hai thì bắt đầu nghiện. Dưới đây là những món đáng ưu tiên trong một chuyến vài ngày.
1. Súp lươn và cháo lươn Vinh
Đây là món định danh của cả tỉnh. Lươn đồng được luộc, gỡ thịt rồi xào với nghệ, hành tăm và ớt, sau đó chan nước dùng nóng vào bát. Súp lươn thì loãng và trong hơn, ăn với bánh mì hoặc bánh mướt; cháo lươn đặc hơn, thêm gạo. Điểm khiến món này khác hẳn lươn ở nơi khác là hành tăm, thứ củ nhỏ đặc trưng xứ Nghệ tạo mùi thơm rất riêng. Ăn buổi sáng, đừng để tới chiều vì các hàng ngon bán hết sớm.
2. Bánh mướt
Nhìn giống bánh cuốn nhưng không nhân, tráng mỏng, cuộn lại rồi phết hành mỡ. Người Nghệ An ăn bánh mướt theo nhiều cách: chấm nước mắm cốt, ăn kèm bát súp lươn, hoặc ăn với xáo lòng. Vùng Diễn Châu và Nghi Lộc nổi tiếng nhất với món này. Ăn lúc bánh còn ấm mềm, để nguội là mất hẳn cái ngon.
3. Cháo canh và bánh đa
Cháo canh xứ Nghệ là sợi bánh mì tươi thái to nấu trong nước dùng sánh, thường có tôm, thịt băm hoặc lươn. Nghe tên là cháo nhưng thực chất gần với bánh canh hơn. Còn bánh đa vừng Đô Lương thì mỏng, giòn, nhiều vừng đen, người địa phương bẻ ra ăn kèm hầu như mọi món nước. Hai thứ này rẻ, có mặt khắp nơi và là bữa sáng đổi vị khi bạn đã ăn lươn hai hôm liền.
4. Nhút Thanh Chương và tương Nam Đàn
Hai món này gắn với câu nói cửa miệng của người xứ Nghệ về quê mình. Nhút làm từ xơ mít muối chua, vị gắt, thường ăn kèm cơm với cá kho hoặc đem xào tép. Tương Nam Đàn ủ từ đậu nành và nếp, hạt tương còn nguyên chứ không xay nhuyễn, dùng chấm rau luộc, thịt luộc hay kho cá. Đây là kiểu món ăn hằng ngày của người bản địa, không phải món dọn cho khách, nên muốn ăn đúng vị thì tìm quán cơm bình dân chứ đừng vào nhà hàng lớn.
5. Giò bê và các món bê
Vùng Nam Đàn nổi tiếng với bê thui và giò bê. Thịt bê non được thui rơm cho lớp da vàng ươm, ăn tái chấm tương gừng hoặc cuốn bánh tráng với rau sống. Giò bê thì gói chắc, cắt ra thấy rõ thớ thịt và bì, là món hay được mua về làm quà biếu dịp lễ tết. Nếu đi theo nhóm, một đĩa bê thui và bát tương gừng là phần dễ gọi nhất trong bữa tối.
6. Hải sản Cửa Lò
Ra biển thì ăn theo mùa: ghẹ, tôm, mực và các loại cá đánh trong ngày. Món được nhắc nhiều nhất là mực nhảy, mực còn sống được vớt lên chế biến ngay, hấp hoặc nướng, thịt giòn và ngọt. Giá hải sản ở đây dao động mạnh theo mùa và theo con nước, nên thói quen tốt là hỏi giá theo cân trước khi gật đầu, và tự chọn con ngay tại bể chứ đừng để quán chọn hộ.
7. Món của miền tây Nghệ An
Lên Con Cuông, Tương Dương hay Kỳ Sơn thì mâm cơm đổi hẳn. Cá mát sông Giăng nướng than là món đáng thử nhất, cá nhỏ, ít xương dăm, béo và thơm. Bên cạnh đó là cơm lam, gà bản nướng, măng rừng và rượu men lá của người Thái, người Mông. Ở bản, bữa ăn thường phải báo trước vài tiếng vì chủ nhà đi chợ hoặc bắt gà làm thịt chứ không có sẵn.
Một mẹo nhỏ với súp lươn: hãy gọi thêm bát nước dùng không và một suất bánh mướt riêng. Người Vinh ăn kiểu chan dần chứ không đổ hết một lượt, làm vậy bánh mướt không bị nát và bát súp giữ được độ nóng tới miếng cuối.
Mua gì mang về và vài lưu ý
- Cam Vinh vào mùa cuối năm, mua ở chợ Vinh hoặc dọc quốc lộ đoạn Nghi Lộc
- Tương Nam Đàn đóng chai, nhớ bọc kỹ nếu đi máy bay và ký gửi thay vì xách tay
- Bánh đa vừng Đô Lương, bánh gai xứ Dừa, kẹo lạc — nhẹ, dễ mang, nhưng hạn dùng ngắn
- Hải sản khô ở Cửa Lò nên hỏi rõ hàng khô mới hay hàng để lâu
- Món xứ Nghệ mặn và cay hơn mặt bằng chung, đi cùng trẻ nhỏ thì dặn quán giảm ớt
- Giá tham khảo cho một bữa sáng lươn khoảng 30.000–50.000đ, bữa hải sản ở Cửa Lò 250.000–500.000đ mỗi người tùy loại
