Nem chua là thứ ai cũng biết, nhưng ẩm thực xứ Thanh còn chả tôm, bánh răng bừa, gỏi cá nhệch và cả canh lá đắng của người Mường. Đây là những món đáng ăn tại chỗ và những thứ nên mua mang về.
Nhắc tới đồ ăn xứ Thanh, phản xạ đầu tiên của hầu hết mọi người là nem chua. Điều đó không sai, nhưng nó che mất một nền ẩm thực khá rộng: vùng đồng bằng có món của riêng mình, ven biển lại khác, còn lên phía tây thì người Mường, người Thái nấu theo kiểu hoàn toàn khác nữa. Dưới đây là những món đáng ăn ngay tại chỗ, và cuối bài là danh sách thứ nên xách về.
Nem chua – ăn tại chỗ khác hẳn nem mua ở xa
Nem chua làm từ thịt lợn xay trộn bì, thính gạo và tỏi ớt, gói lá chuối rồi để lên men vài ngày. Điểm khác biệt khi ăn ngay tại Thanh Hóa là bạn được chọn độ chín: nem mới gói còn ngọt thịt, nem đủ ngày thì chua đậm hơn. Ngoài nem lá chuối quen thuộc còn có nem thính, nem nướng và nem chạo. Mỗi hàng có công thức riêng, chênh nhau chủ yếu ở lượng tỏi và độ chua, nên đừng ngại mua vài chiếc ở hai ba nơi để so.
Chả tôm – món chỉ Thanh Hóa mới có
Đây là món tôi nghĩ đáng thử nhất nếu bạn chỉ có một bữa. Tôm giã nhuyễn trộn thịt ba chỉ và chút gấc cho màu đỏ cam, cuốn trong miếng bánh phở rồi kẹp vỉ nướng trên than hoa. Khi ăn gắp ra bát rau sống, thêm dưa góp và chan nước chấm chua ngọt. Vị vừa ngọt tôm vừa thơm mỡ, ăn buổi chiều tối là hợp nhất. Các hàng chả tôm tập trung trong thành phố Thanh Hóa và thường chỉ bán từ khoảng giữa chiều.
Bánh cuốn và bánh răng bừa
Bánh cuốn ở đây tráng dày hơn kiểu Hà Nội, nhân tôm thịt rõ vị, thường ăn kèm chả nướng. Bánh răng bừa thì đúng như tên gọi: bánh nhỏ dài gói lá dong hoặc lá chuối, hình cong như chiếc răng bừa, làm từ bột gạo tẻ với nhân hành mỡ và thịt băm. Đây là món ăn sáng bình dân, nóng hổi bóc ra chấm nước mắm ớt, giá rất mềm. Ở nhiều nơi khác món này gọi là bánh tẻ, nhưng cách gói và tỉ lệ nhân của xứ Thanh có nét riêng.
Gỏi cá nhệch Nga Sơn
Món này dành cho người thích ăn sống. Cá nhệch lọc xương, thái mỏng, bóp thính gạo rang cho khô ráo, ăn cuốn với cả một rổ lá gồm lá sung, đinh lăng, mơ lông, chấm chẻo nấu từ xương cá. Vùng Nga Sơn nổi tiếng nhất với món này. Vị hơi kén, nhưng nếu hợp thì rất khó quên. Người bụng yếu hoặc đi cùng trẻ nhỏ thì nên cân nhắc.
Canh lá đắng và đồ nướng vùng cao
Lên Pù Luông hay các bản Mường phía tây, món đầu tiên chủ nhà mời thường là canh lá đắng. Lá đắng thái nhỏ nấu với lòng lợn hoặc thịt băm, vị đắng gắt ở ngụm đầu rồi chuyển hậu ngọt, dân địa phương coi là món giải rượu. Bên cạnh đó là cá suối nướng, gà đồi nướng, thịt lợn cỏ hấp và xôi ngũ sắc. Ở homestay nên báo bữa từ đầu giờ chiều, vì gần như mọi thứ đều nấu theo số người đặt trước.
Hải sản ven biển và mắm tép
Dọc Sầm Sơn, Hải Tiến hay Hải Hòa, thứ đáng ăn nhất thường là những con bình dân: ghẹ, mực ống, ngao, tôm he theo mùa. Đừng mặc định phải gọi món đắt tiền. Ngoài ra Thanh Hóa còn nổi tiếng với mắm tép, thứ mắm sánh đỏ dùng chưng với thịt ba chỉ, và nước mắm làm ở vùng Ba Làng phía nam. Cả hai đều đóng chai được và là quà dễ mang.
Mua nem chua vào ngày cuối chuyến, đừng mua hôm đầu. Nem lên men liên tục, để trong cốp xe nóng một buổi là chua gắt và có thể hỏng. Khi mua nhớ hỏi rõ nem gói mấy ngày rồi, người bán sẽ tư vấn nên ăn ngày nào; về nhà thì cất ngăn mát và ăn trong vòng vài ngày.
Mang gì về làm quà và vài lưu ý
- Nem chua: mua cuối chuyến, giữ mát, hỏi rõ ngày gói
- Bánh gai Tứ Trụ: để được lâu hơn nem, hợp làm quà số lượng nhiều
- Chè lam Phủ Quảng: món ngọt dẻo ăn kèm trà, dễ mang đi xa
- Mắm tép và nước mắm: bọc kỹ, đóng vào hộp nếu đi máy bay
- Hải sản khô như mực, tôm nõn: chọn hàng có hút chân không
- Ăn hải sản nên hỏi giá theo cân và cân trước mặt trước khi chế biến
