Ăn ở Pù Luông gần như không có hàng quán theo nghĩa thông thường, tất cả nằm trong bếp của các nhà sàn. Bài viết điểm những món đáng gọi nhất, từ vịt Cổ Lũng tới canh đắng, cùng cách đặt bữa để không phải ăn qua loa.
Chuyện ăn uống ở Pù Luông khác hẳn các điểm du lịch quen thuộc: bạn sẽ không đi tìm quán, mà ăn những gì bếp nhà sàn nấu. Điều đó nghe có vẻ bị động nhưng thực ra lại hay, vì nguyên liệu phần lớn lấy trong bản và trong rừng, nấu theo cách người Thái, người Mường vẫn nấu. Dưới đây là những món đáng gọi nhất.
Vịt Cổ Lũng – món phải thử một lần
Đây là đặc sản có tiếng nhất của cả vùng Bá Thước. Vịt được thả ở các con suối nước lạnh nên xương nhỏ, thịt chắc, da mỏng và gần như không có mùi hôi. Cách chế biến phổ biến là luộc chấm nước mắm gừng hoặc nướng than với lá mắc mật. Nhược điểm duy nhất là thời gian: làm một con vịt mất hơn một tiếng, nên phải đặt từ đầu giờ chiều nếu muốn ăn tối.
Cá suối nướng và cá sông Mã
Cá suối ở đây thường nhỏ bằng hai ngón tay, được kẹp tre nướng nguyên con trên than, ăn cả xương, chấm muối ớt trộn hạt dổi. Nếu bạn ở gần phía sông Mã, thi thoảng bếp nhà sàn có cá to hơn đánh từ sông lên, nấu canh chua măng hoặc hấp. Món này không phải hôm nào cũng có, cứ hỏi chủ nhà xem hôm đó bắt được gì.
Lợn cỏ nướng và gà đồi
Lợn cỏ là giống lợn nhỏ nuôi thả, mỗi con chỉ chừng vài chục cân, thịt săn và lớp mỡ mỏng nên nướng lên không ngấy. Thường được ướp mắc khén hoặc hạt dổi rồi nướng cả tảng, chặt miếng ăn kèm lá rừng. Gà đồi thì hợp nhất là luộc hoặc nướng, thịt dai vừa và ngọt. Cả hai món này hợp với nhóm đông, đi hai người thì nên gọi phần nhỏ.
Canh đắng lá đắng
Món gây tranh cãi nhất trong mọi mâm cơm ở đây. Lá đắng được thái nhỏ, nấu với lòng lợn hoặc thịt băm và mẻ, cho ra bát canh sánh, màu xanh sẫm, vị đắng gắt lúc đầu rồi ngọt dần. Người địa phương coi đây là món giải rượu và mát người. Với khách lần đầu, cứ ăn chậm vài thìa rồi hẵng kết luận.
Ốc đá, măng đắng và rau rừng đồ
Ốc đá sống trong các hốc núi ẩm, chỉ nhiều vào mùa mưa, luộc với lá chanh rồi khều ăn, giòn và ngọt hơn ốc suối. Măng đắng thì thường được nướng cả củ trên than rồi bóc lớp ngoài, chấm chẩm. Rau rừng ở đây được đồ chín trong chõ gỗ thay vì xào, giữ được vị nguyên bản, đây cũng là món dễ ăn nhất cho người không quen đồ đắng.
Cơm lam, xôi nếp nương và rượu cần
Cơm lam nướng trong ống nứa non, khi bóc ra có lớp màng lụa mỏng bám quanh, ăn với muối vừng hoặc thịt nướng. Xôi nếp nương dẻo và thơm, có nơi đồ nhiều màu từ lá cây rừng. Bữa tối ở nhà sàn thường kết thúc bằng một vò rượu cần chung, cắm nhiều cần tre; nếu bạn còn phải lái xe hôm sau thì cứ nhấp một chút cho phải phép rồi dừng.
Mẹo thực dụng nhất: gọi điện đặt bữa cùng lúc với đặt phòng, và nói rõ nhóm bao nhiêu người, có ai ăn chay hay có trẻ nhỏ không. Bếp trong bản đi chợ theo phiên, nếu bạn báo lúc 6 giờ tối thì gần như chắc chắn chỉ còn trứng và rau.
Lưu ý khi ăn uống ở Pù Luông
- Đặt bữa trước ít nhất nửa ngày, món thịt lớn nên báo từ hôm trước
- Hỏi giá theo mâm hay theo người ngay khi đặt, tránh chênh lệch lúc thanh toán
- Mang theo tiền mặt, nhiều bếp trong bản không nhận thẻ và sóng chuyển khoản yếu
- Muốn mua đồ về làm quà thì ghé chợ phiên Phố Đoàn, có măng khô, mật ong rừng và hạt dổi
- Nếu bụng yếu, hạn chế đồ tái và rượu ngâm không rõ nguồn gốc
- Báo trước nếu ăn chay, bếp có thể chuẩn bị rau rừng đồ và đậu thay cho món thịt
