Ai cũng biết Thái Nguyên nổi tiếng vì chè, nhưng bàn ăn ở đây còn nhiều thứ đáng nhớ hơn thế: bánh chưng Bờ Đậu, cơm lam Định Hóa, trám đen Hà Châu, tương nếp Úc Kỳ. Bài này liệt kê những món nên thử và món nên mua về.
Nhắc Thái Nguyên là người ta nghĩ ngay tới chè, và đúng là chè ở đây xứng đáng với danh tiếng đó. Nhưng nếu chỉ mang một hộp chè về rồi thôi thì bạn bỏ lỡ khá nhiều. Đây là vùng đất trung du, nơi giao giữa đồng bằng và núi, nên bàn ăn có cả món của người Kinh dưới xuôi lẫn món của người Tày, Nùng, Sán Dìu trên bản. Dưới đây là những thứ đáng thử khi tới và đáng mang về khi đi.
Chè Tân Cương và các vùng chè khác
Chè Thái Nguyên có vị chát nhẹ ở đầu lưỡi rồi ngọt hậu kéo dài, nước xanh ánh vàng. Tân Cương là vùng nổi tiếng nhất, nhưng La Bằng, Trại Cài và Khe Cốc cũng được người sành trà nhắc tới thường xuyên. Cách mua tốt nhất là vào thẳng một nhà làm chè, xin uống thử vài loại rồi mới chọn, thay vì mua theo bao bì. Loại móc câu phổ thông đủ ngon cho nhu cầu hằng ngày; chè đinh và tôm nõn đắt hơn nhiều lần và chỉ hợp làm quà biếu.
- Uống thử trước khi mua, nhà nào cũng sẵn sàng pha mời
- Hỏi rõ chè vụ nào, chè mới hái thơm hơn hẳn chè để lâu
- Giá tham khảo chênh rất rộng theo loại, nên so vài nhà
- Mua về nhớ để nơi kín, tránh nắng và tránh mùi lạ
Bánh chưng Bờ Đậu
Làng nghề nằm ngay trên trục quốc lộ phía bắc thành phố, hướng đi Định Hóa và Bắc Kạn cũ. Ở đây luộc bánh quanh năm chứ không riêng dịp Tết, nên bất cứ lúc nào đi qua bạn cũng mua được bánh còn ấm. Bánh gói lá dong, nếp dẻo, luộc kỹ nên rền và để được vài ngày. Đây là món tiện nhất để mang về vì không sợ đổ vỡ, chỉ cần tính ngày ăn.
Cơm lam và bánh của người Tày ở Định Hóa
Lên vùng Định Hóa, món hay gặp nhất là cơm lam nướng trong ống nứa, chấm muối vừng, ăn cùng gà đồi hoặc cá suối. Ngoài ra còn bánh ngải màu xanh đậm làm từ lá ngải cứu giã cùng bột nếp, ăn dẻo và có vị hơi hăng đặc trưng, cùng bánh cooc mò gói hình chóp nhỏ. Mấy món này bán nhiều nhất vào phiên chợ và dịp lễ hội đầu năm, ngày thường phải hỏi trước.
Trám đen Hà Châu và tương nếp Úc Kỳ
Vùng Phú Bình phía nam tỉnh có hai thứ rất đáng chú ý. Trám đen om nước nóng chấm muối vừng hoặc kho thịt, vị bùi lẫn chua nhẹ, mùa rơi vào khoảng cuối hè sang đầu thu. Tương nếp Úc Kỳ thì màu vàng sánh, làm từ nếp và đỗ tương ủ lâu, dùng chấm rau luộc hay thịt luộc rất hợp. Tương đóng chai mang về được, chỉ cần bọc kỹ.
Gà đồi, cá hồ và rau rừng
Gà đồi vùng Phú Bình nổi tiếng thịt chắc, hay được làm luộc hoặc nướng ở các quán ven hồ và trong bản. Quanh hồ Núi Cốc thì cá nướng và ốc là món quen của các quán bờ hồ. Mùa xuân thêm măng đắng, rau bò khai và các loại rau rừng khác, ăn lạ miệng và hợp với bữa cơm bản. Đây là phần ăn tại chỗ, không mang về được, nên đừng bỏ qua khi còn ở đó.
Miến dong và mấy thứ nhỏ khác
- Miến dong làng nghề trong tỉnh, sợi dai, nấu không nát
- Nem chua vùng Đại Từ, mua ăn dọc đường tiện
- Mật ong rừng và măng khô bán nhiều ở chợ vùng cao
- Xôi trám màu tím sẫm, chỉ có theo mùa trám
Nếu chỉ mang về được một thứ, hãy chọn chè và mua ở nhà làm chè chứ đừng mua ở trạm dừng nghỉ. Nói thật là bạn muốn uống chứ không phải biếu, người bán sẽ đưa ra loại khác hẳn — thường ngon hơn mà rẻ hơn loại đóng hộp bắt mắt.
Vài lưu ý khi ăn và khi mua quà
- Bữa ở bản và homestay nên báo từ chiều, chủ nhà đi chợ theo số khách
- Giá đặc sản dao động theo mùa, các mức nêu trên chỉ là tham khảo
- Mang tiền mặt, nhiều nhà làm chè và hàng chợ chưa nhận chuyển khoản trơn tru
- Trám và xôi trám chỉ có theo mùa, đừng đặt kỳ vọng nếu đi trái mùa
- Bánh chưng mua ngày về là hợp lý nhất, đừng mua từ ngày đầu chuyến
