Nam Định hay bị coi là chỗ đi ngang chứ không phải chỗ để dừng. Nhưng đây là vùng dày đặc đền chùa, nhà thờ và làng nghề bậc nhất đồng bằng Bắc Bộ, lại chỉ cách Hà Nội chừng 90km. Dưới đây là những nơi đáng đi nhất.
Nam Định thường bị xếp vào nhóm những nơi người ta đi ngang chứ không dừng lại. Đi rồi mới thấy ngược lại: mật độ đền chùa, nhà thờ và làng nghề ở đây thuộc hàng dày nhất đồng bằng Bắc Bộ, mà từ Hà Nội xuống chỉ chừng 90km. Từ năm 2025 vùng đất này thuộc tỉnh Ninh Bình sau sáp nhập, nhưng cách gọi cũ vẫn quen tai và các điểm dưới đây vẫn nằm nguyên chỗ.
1. Đền Trần và chùa Phổ Minh
Cụm di tích nằm ngay rìa thành phố, trên phần đất phát tích của nhà Trần. Đền Trần gồm ba công trình chính là đền Thiên Trường, đền Cố Trạch và đền Trùng Hoa, sân rộng, cây cổ thụ nhiều, ngày thường vắng và mát. Cách đó vài trăm mét là chùa Phổ Minh với ngọn tháp cổ dựng từ thời Trần, phần chân bằng đá còn nguyên nét chạm. Đêm khai ấn rằm tháng Giêng thì ngược hẳn: đông tới mức không nhích nổi.
2. Phủ Dầy ở Vụ Bản
Đây là trung tâm của tín ngưỡng thờ Mẫu ở miền Bắc, gắn với Mẫu Liễu Hạnh. Phủ Dầy không phải một công trình đơn lẻ mà là cả quần thể gồm phủ Tiên Hương, phủ Vân Cát và lăng Mẫu, nằm rải giữa đồng ruộng cách thành phố chừng 15–20km. Nếu bạn từng nghe hát chầu văn qua loa đài mà chưa xem tận nơi, đây là chỗ nên tới. Hội Phủ Dầy tháng Ba âm lịch là dịp náo nhiệt nhất trong năm.
3. Nhà thờ đổ Hải Lý và dải nhà thờ Bùi Chu
Nhà thờ đổ Hải Lý là một phế tích nằm sát mép biển Hải Hậu, phần còn lại chỉ là tháp chuông và mấy bức tường bị sóng gặm nham nhở. Nghe thì buồn nhưng nhìn thì rất lạ, nhất là lúc bình minh khi trời hửng phía sau tháp và thuyền thúng của dân đang vào bờ. Đi lúc thủy triều rút thì ra được sát chân công trình, triều lên thì chỉ ngắm từ bờ.
Đường ra đó xuyên qua dải Xuân Trường – Hải Hậu, nơi có mật độ nhà thờ thuộc hàng dày nhất Việt Nam. Cứ vài cây số lại gặp một tháp chuông vọt lên trên đồng lúa, kiến trúc pha giữa Gothic châu Âu và họa tiết Việt. Mùa Giáng sinh cả vùng sáng đèn, đi buổi tối rất đáng.
4. Vườn quốc gia Xuân Thủy
Nằm ở Giao Thủy, đây là khu đất ngập nước được công nhận Ramsar đầu tiên của Việt Nam, với rừng ngập mặn, bãi bồi và các cồn cát ngoài cửa Ba Lạt. Mùa chim di cư khoảng tháng 11 tới tháng 3 là lúc đáng đi nhất. Muốn ra cồn phải thuê thuyền của dân và nên liên hệ ban quản lý trước, vì lịch đi phụ thuộc con nước chứ không phụ thuộc bạn.
5. Biển Thịnh Long và Quất Lâm
- Thịnh Long (Hải Hậu): bãi dài, thoáng, nhiều nhà nghỉ bình dân
- Quất Lâm (Giao Thủy): gần hải sản, tiện ghép với Xuân Thủy
- Nước biển ở đây đục vì gần cửa sông, đừng kỳ vọng trong như miền Trung
- Cao điểm là tối cuối tuần tháng 5–8, nhớ đặt phòng trước
6. Chùa Cổ Lễ và cầu ngói chợ Lương
Chùa Cổ Lễ ở Trực Ninh là công trình lạ mắt: chùa Việt nhưng tháp và vòm lại mang dáng nhà thờ phương Tây. Cầu ngói chợ Lương ở Hải Hậu là một trong số ít cầu ngói cổ còn lại của miền Bắc, mái ngói cong, lòng cầu lát gỗ, bên cạnh là chùa Lương. Hai điểm ghép chung một buổi rất vừa vì cùng nằm trên trục ra biển.
7. Nội thành Nam Định
Thành phố nhỏ, đi bộ được. Cột cờ Nam Định là kỳ đài cổ từ thời Nguyễn, gần đó có bảo tàng tỉnh, chợ Rồng và mấy dãy phố cũ vẫn giữ nhịp buôn bán kiểu thị thành đồng bằng. Nhưng thứ đáng nhớ nhất ở đây không phải công trình nào cả, mà là chuyện ăn: đây là quê của phở bò, và một bát phở sáng trong ngõ đủ để bạn hiểu vì sao.
Đừng cố gom cả vùng vào một ngày. Nam Định trải theo ba hướng khá rõ: cụm tâm linh quanh thành phố và Vụ Bản, dải nhà thờ và biển ở Hải Hậu, vùng cửa sông Giao Thủy. Chọn một hướng cho mỗi ngày, bạn sẽ đỡ mất hai tiếng ngồi xe vô ích.
Vài lưu ý khi đi
- Từ Hà Nội đi ô tô hoặc xe khách khoảng 2 tiếng; tàu Bắc – Nam dừng ở ga Nam Định
- Thuê xe máy tại thành phố để chạy về các huyện ven biển
- Đền chùa và nhà thờ đều đang hoạt động, nên ăn mặc kín đáo và hỏi trước khi chụp ảnh
- Né rằm tháng Giêng ở đền Trần nếu không đi vì lễ
- Mang tiền mặt cho quán ăn nhỏ và bến đò cửa sông
