Hoàng thành Thăng Long

Giữa lòng Hà Nội náo nhiệt, nơi những dòng xe cuộn chảy không ngừng trên đường Hoàng Diệu và Điện Biên Phủ, có một khoảng lặng cổ kính đã đứng vững qua hơn một nghìn năm. Hoàng thành Thăng Long không chỉ là một khu di tích, mà là trái tim quyền lực của nước Việt suốt mười ba thế kỷ. Bước qua cổng Đoan Môn rêu phong, bạn như chạm tay vào lớp lớp trầm tích của Lý, Trần, Lê, Nguyễn còn ngủ yên dưới lòng đất.

Hoàng thành Thăng Long ở đâu và vì sao là di sản UNESCO?

Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long nằm ở quận Ba Đình, Hà Nội, giới hạn bởi các phố Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu, Điện Biên Phủ và Nguyễn Tri Phương. Đây là quần thể di tích gắn liền với kinh đô Thăng Long từ khi vua Lý Thái Tổ dời đô năm 1010, kéo dài qua các triều đại và tiếp nối tới thời Nguyễn cùng thời đại Hồ Chí Minh.

Ngày 1/8/2010, đúng dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long, UNESCO đã công nhận khu trung tâm Hoàng thành là Di sản Văn hóa Thế giới. Ba tiêu chí nổi bật được ghi nhận là chiều dài lịch sử văn hóa liên tục, tính liên tục của một trung tâm quyền lực, và tầng tầng lớp lớp di tích đa dạng phản ánh giao thoa văn hóa Đông Á.

Không nơi nào trên đất Việt lại có một dòng lịch sử chảy liền mạch 13 thế kỷ dưới cùng một mảnh đất như Hoàng thành Thăng Long.

Dòng chảy lịch sử qua các triều đại

Năm 1010, Lý Công Uẩn ban Chiếu dời đô, chuyển kinh đô từ Hoa Lư về vùng đất được cho là có thế rồng cuộn hổ ngồi, đặt tên Thăng Long nghĩa là rồng bay lên. Từ đây, thành được xây theo cấu trúc tam trùng thành quách: La thành ngoài cùng, Hoàng thành ở giữa và Cấm thành nơi vua ở trong cùng.

Trải qua nhà Trần với ba lần đánh tan quân Nguyên Mông, nhà Lê sơ, nhà Mạc rồi Lê Trung Hưng, tòa thành liên tục được tu sửa và mở rộng. Đến thời Nguyễn, kinh đô dời vào Huế, Thăng Long hạ cấp thành trấn thành Hà Nội, nhưng vẫn giữ vai trò trọng yếu. Mỗi triều đại để lại một lớp kiến trúc riêng, chồng xếp lên nhau như những trang sách đá.

Đoan Môn và Cột cờ Hà Nội — hai biểu tượng

Đoan Môn là cổng chính dẫn vào Cấm thành, được xây dưới thời Lê và tu bổ thời Nguyễn. Cổng có năm lối đi vòm cuốn bằng đá và gạch vồ, lối giữa lớn nhất dành riêng cho nhà vua. Đứng dưới vòm cổng ngước nhìn vọng lâu phía trên, bạn dễ hình dung cảnh nghi lễ triều đình xưa uy nghi đến nhường nào.

Cách đó không xa về phía nam là Cột cờ Hà Nội, xây năm 1812 dưới thời vua Gia Long, cao khoảng 33m tính cả trụ treo cờ. Đây là một trong số ít công trình thời Nguyễn ở Hà Nội còn nguyên vẹn, sống sót qua thời Pháp thuộc nhờ được dùng làm đài quan sát. Leo cầu thang xoáy trôn ốc lên đỉnh, bạn sẽ có góc nhìn bao quát cả khu Ba Đình lịch sử.

• Đoan Môn: cổng chính năm cửa vòm, gạch vồ và đá, dấu ấn kiến trúc Lê - Nguyễn.
• Cột cờ Hà Nội: cao khoảng 33m, xây 1812, biểu tượng thủ đô còn nguyên vẹn.
• Điện Kính Thiên: nền điện chính với đôi rồng đá thời Lê sơ chạm khắc tinh xảo bậc nhất.
• Hậu Lâu (Lầu Công chúa): công trình nơi hậu cung, kiến trúc pha trộn Á - Âu.
• Nhà D67: căn hầm chỉ huy của Bộ Chính trị trong kháng chiến chống Mỹ.

Khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu — kho báu dưới lòng đất

Nếu Đoan Môn và Cột cờ là phần nổi, thì khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu chính là linh hồn khiến cả thế giới sửng sốt. Từ năm 2002, các nhà khảo cổ đã khai quật và phát lộ một hệ thống di tích chồng xếp qua nhiều thời kỳ: dấu vết nền móng cung điện, giếng cổ, đường nước, cùng hàng triệu hiện vật gốm sứ, ngói, đầu rồng, đồ ngự dụng của các triều đại.

Điều đặc biệt là các tầng văn hóa nằm chồng lên nhau theo đúng trật tự thời gian, từ thời Đại La, Đinh - Tiền Lê, đến Lý, Trần, Lê. Chính sự liên tục hiếm có này đã thuyết phục UNESCO. Khi đi giữa những hố khai quật được che mái, ngắm chân cột gỗ lim còn nguyên và những mảng gạch hoa chanh, bạn thực sự đứng trên nghìn năm lịch sử.

Mỗi viên gạch, mỗi mảnh gốm ở 18 Hoàng Diệu đều là một mảnh ký ức của kinh đô, kể chuyện bằng thứ ngôn ngữ của đất và lửa.

Giá vé, giờ mở cửa và thông tin tham quan

Hoàng thành Thăng Long mở cửa các ngày trong tuần trừ thứ Hai, thường từ khoảng 8h đến 17h. Giá vé tham khảo khoảng 30.000đ/lượt cho người lớn, miễn phí cho trẻ em dưới 15 tuổi; học sinh, sinh viên và người cao tuổi thường được giảm còn khoảng 15.000đ. Giá có thể thay đổi nên bạn nên hỏi lại tại quầy vé cổng 19C Hoàng Diệu.

• Giờ mở cửa tham khảo: 8h00 - 17h00, đóng cửa thứ Hai hằng tuần.
• Vé vào cửa: khoảng 30.000đ/người lớn, giảm còn khoảng 15.000đ cho học sinh, sinh viên, người trên 60 tuổi.
• Cổng vào chính ở số 19C Hoàng Diệu, có bãi gửi xe máy và ô tô gần đó.
• Nên dành ít nhất 2 tiếng để đi hết Đoan Môn, điện Kính Thiên, khu khảo cổ và Nhà D67.
• Có dịch vụ thuyết minh và tour đêm Giải mã Hoàng thành Thăng Long, nên đặt trước.

Ăn gì và chơi gì gần Hoàng thành?

Sau khi tham quan, bạn chỉ mất vài phút để tới các điểm nổi tiếng quanh khu Ba Đình: Lăng Bác, Chùa Một Cột, Văn Miếu Quốc Tử Giám hay Hồ Tây đều trong bán kính vài km. Đây là lịch trình lý tưởng để ghép thành một ngày khám phá Hà Nội cổ kính.

Về ẩm thực, khu vực quanh phố Điện Biên Phủ, Nguyễn Thái Học và Lê Duẩn có nhiều quán phở, bún chả, bánh cuốn trứ danh. Một bát phở bò nóng hổi giá tham khảo khoảng 40.000-60.000đ, hay suất bún chả than hoa khoảng 40.000-50.000đ sẽ là phần thưởng xứng đáng sau buổi đi bộ giữa nắng.

Kinh nghiệm và lưu ý khi tham quan

Mùa đẹp nhất để ghé Hoàng thành là mùa thu, khoảng tháng 9 đến tháng 11, khi Hà Nội dịu nắng và trong xanh. Buổi sáng sớm hoặc chiều muộn ánh sáng đẹp nhất cho việc chụp ảnh Đoan Môn và điện Kính Thiên. Khu di tích khá rộng và nhiều đoạn đi bộ ngoài trời, nên hãy mang giày êm, mũ nón và nước uống.

• Mặc trang phục lịch sự, kín đáo vì đây là khu di tích trang nghiêm.
• Mang giày thể thao vì phải đi bộ nhiều giữa các khu di tích cách xa nhau.
• Không chạm tay vào hiện vật và tuân thủ chỉ dẫn tại khu khảo cổ.
• Thuê thuyết minh viên hoặc tải app hướng dẫn để hiểu sâu tầng tầng lịch sử.
• Tour đêm cuối tuần mang trải nghiệm huyền ảo với ánh sáng và câu chuyện dàn dựng công phu.