Ẩm thực Bắc Ninh là kiểu đồng bằng Bắc Bộ điển hình: ít gia vị mạnh, nhiều món gói lá và làm từ gạo. Đây là những món đáng ăn tại chỗ, những thứ nên mua mang về, và mẹo để không mua nhầm hàng chợ.
Đồ ăn Bắc Ninh không có món nào gây choáng ngợp ngay miếng đầu tiên. Nó là kiểu ẩm thực đồng bằng Bắc Bộ điển hình: nhiều món làm từ gạo, gói lá, vị thanh, ăn mãi mới thấy ngấm. Đổi lại, gần như món nào cũng gắn với một cái làng cụ thể, và ăn đúng làng thì khác hẳn ăn ở quầy ven quốc lộ.
Bánh phu thê Đình Bảng
Món nổi tiếng nhất tỉnh. Bánh làm từ bột lọc trộn sợi đu đủ nạo, nhân đậu xanh dừa, gói trong lá dong rồi buộc lạt thành từng cặp. Cắn vào thấy vỏ trong, dai giòn sần sật, ngọt vừa. Ở Đình Bảng có cả dãy nhà làm bánh, và bánh mới ra lò ăn ngon hơn bánh để qua đêm rất nhiều. Đây cũng là món quà cưới truyền thống nên thường được bán theo cặp.
Nem Bùi làng Bùi Xá
Nem thính làm từ thịt lợn và bì thái nhỏ, trộn thính gạo rang, gói lá chuối thành từng nắm nhỏ. Ăn cuốn lá sung, chấm tương ớt, uống kèm bia thì đúng bài. Đây là món tươi, tôi chỉ mua ở hàng nào có khách ra vào liên tục và ăn hết trong ngày, không để tủ lạnh qua hôm sau.
Bánh tẻ làng Chờ
Bánh bột gạo tẻ, nhân thịt băm mộc nhĩ, gói lá dong thành thanh dài rồi hấp. So với bánh tẻ nơi khác, bánh làng Chờ dẻo và chắc hơn, cắn không bị bở. Món này ăn nóng lúc vừa bóc lá là ngon nhất, mua nguội về hấp lại vẫn được nhưng mất đi một phần.
Bánh khúc làng Diềm và cháo thái
Nếu ghé làng Diềm nghe quan họ, cố ăn thêm bánh khúc ở đây. Bánh dùng rau khúc giã lẫn bột nếp, nhân đỗ xanh với thịt hoặc nhân hành, khác kiểu bánh khúc bọc xôi hay gặp ở Hà Nội. Một món nữa ít người biết là cháo thái vùng Đình Tổ, bột được cán mỏng rồi thái sợi thả vào nồi nước ninh, ăn sánh và đậm, hợp ngày lạnh.
- Bánh khúc làng Diềm: ăn nóng, mua tại làng thay vì ngoài chợ tỉnh
- Cháo thái: món theo mùa và theo hàng, nên hỏi người địa phương chỗ còn bán
- Cả hai đều là món ăn sáng, quá trưa nhiều hàng đã nghỉ
Gà Hồ và các món cỗ làng
Gà Hồ là giống gà quý của làng Lạc Thổ, con to, thịt chắc, xưa dùng để tiến vua và làm cỗ đình đám. Giống này hiếm và được nuôi bảo tồn nên không phải quán nào cũng có, giá cũng cao hơn gà thường khá nhiều. Muốn ăn thì phải đặt trước qua nhà hàng hoặc hộ nuôi, đừng kỳ vọng gọi là có ngay.
Đồ khô: bánh đa Kế, mỳ Chũ, tương
Phần phía đông tỉnh, tức Bắc Giang cũ, đóng góp mấy món khô rất được việc để làm quà. Bánh đa Kế dày, nhiều vừng, nướng lên giòn thơm. Mỳ Chũ làm từ gạo bao thai, sợi dai, nấu không nát. Thêm tương Đình Tổ và đậu gù Trà Lâm nếu bạn thích đồ quê. Tất cả đều nhẹ, để được lâu và không sợ hỏng dọc đường.
- Bánh đa Kế: mua loại chưa nướng, về tự nướng sẽ giòn hơn
- Mỳ Chũ: chọn bó sợi đều màu, không quá trắng
- Tương: hỏi rõ ngày làm, tương ngon có mùi thơm chứ không gắt
- Vải thiều Lục Ngạn: chỉ có chính vụ khoảng tháng 6, ngoài mùa mua vải sấy hoặc mật ong hoa vải
Đừng mua đặc sản ở quầy ven quốc lộ hay cổng khu di tích. Chênh lệch giữa một cặp bánh phu thê mới ra lò trong làng và một cặp nằm phơi nắng ở quầy lưu niệm là rất lớn, dù giá gần như nhau. Chịu khó đi thêm vài cây số vào đúng làng nghề, đó là toàn bộ bí quyết.
Ăn ở đâu và mang về thế nào
- Đồ tươi như nem Bùi, bánh tẻ, bánh phu thê: mua cuối hành trình, ăn trong một đến hai ngày
- Đồ khô như bánh đa, mỳ, tương: mua lúc nào cũng được, xếp dưới cùng vali
- Giá tham khảo cho phần lớn món quà là vài chục nghìn đến hơn trăm nghìn mỗi phần, gà Hồ thì cao hơn hẳn
- Hỏi giá trước khi gói, nhiều hàng làng nghề không niêm yết
- Ăn sáng ở chợ làng thường ngon và rẻ hơn nhà hàng trong thành phố
