Bắc Ninh không có mùa hoa hay mùa lúa để canh, thứ quyết định chuyến đi đẹp hay không là lịch hội làng và thời tiết. Bài này phân tích từng mùa và gợi ý độ dài chuyến đi tương ứng.
Bắc Ninh không có mùa hoa tam giác mạch hay mùa lúa chín để canh ngày như vùng cao. Ở đây, thứ quyết định một chuyến đi đáng nhớ hay nhạt nhẽo là hai yếu tố rất khác: bạn có trúng mùa hội làng không, và trời có đủ khô ráo để đi bộ trong sân chùa không. Hiểu được hai thứ đó là chọn được thời điểm.
Mùa xuân: đông nhất nhưng cũng sống nhất
Từ sau Tết Nguyên đán đến hết tháng Ba âm lịch là mùa lễ hội dày đặc. Hội Lim với quan họ trên đồi và dưới thuyền là cái tên lớn nhất, chính hội ngày 13 tháng Giêng. Cùng lúc, đền Bà Chúa Kho nườm nượp người đi vay vốn đầu năm, các chùa lớn cũng kín người. Nếu bạn muốn thấy Kinh Bắc đúng như trong hình dung, đây là lúc duy nhất. Đổi lại phải chấp nhận tắc đường, gửi xe xa và chen chân.
- Ưu điểm: hội làng liên tục, quan họ hát khắp nơi, không khí rất riêng
- Nhược điểm: đông kinh khủng, giá dịch vụ nhích lên, khó chụp ảnh
- Mẹo: đi ngày thường trong tuần lễ hội thay vì đúng chính hội, vẫn có không khí mà đỡ chen
Mùa hè: nóng, nhưng có vải thiều
Khoảng tháng 5 đến tháng 8 trời oi, nắng gắt và có mưa rào. Sân đền chùa lát gạch giữa trưa hắt nhiệt rất khó chịu, đi bộ một lát là đủ mệt. Nếu vẫn đi mùa này, hãy dồn tham quan vào sáng sớm và chiều muộn. Cái bù lại đáng kể: khoảng tháng 6 là chính vụ vải thiều ở vùng Lục Ngạn thuộc tỉnh Bắc Ninh mới (Bắc Giang cũ), các vườn vải đỏ rực và bạn mua được tận gốc.
Mùa thu: thời điểm dễ chịu nhất
Nếu chỉ được chọn một mùa để đi thong thả, tôi chọn khoảng tháng 9 đến tháng 11. Trời khô, nắng nhẹ, đi bộ trong sân chùa cả buổi cũng không mệt. Quan trọng hơn, đây là lúc các di tích vắng khách nhất, bạn có thể đứng rất lâu trước tháp Hoà Phong hay pho tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay mà không bị ai giục. Ảnh chụp mùa này cũng đẹp vì ánh sáng trong và không có biển quảng cáo hội hè che khuất kiến trúc.
Mùa đông: lạnh, hợp nếu bạn thích tĩnh
Tháng 12 đến tháng 2 trời lạnh, có đợt rét sâu và nhiều ngày mù trời. Không phải mùa để chụp ảnh, nhưng nếu bạn thích cảm giác đền chùa vắng lặng trong sương thì đây là lúc. Nhớ mang áo đủ ấm vì các gian thờ đều hở gió, và tránh cuối tháng Chạp khi mọi thứ bắt đầu nhộn nhịp chuẩn bị Tết.
Vậy nên đi mấy ngày?
- Một ngày: đủ cho đúng một cụm, ví dụ đền Đô và chùa Phật Tích, hoặc cụm chùa Dâu, chùa Bút Tháp và Đông Hồ
- Hai ngày một đêm: lựa chọn cân bằng nhất, đi được hai cụm chính cộng một làng nghề
- Ba ngày hai đêm: thêm làng Diềm, Phù Lãng và một ngày sang hướng Tây Yên Tử
- Bốn ngày trở lên: chỉ hợp lý vào mùa hội hoặc khi kết hợp tiếp hành trình lên Lạng Sơn
Nếu định đi vào mùa hội, hãy quyết định sớm xem bạn đi vì hội hay đi vì di tích. Hai mục tiêu này gần như loại trừ nhau: ngày hội thì kiến trúc bị lấp sau cờ phướn và biển bạt, còn ngày thường thì đẹp và yên nhưng chẳng có tiếng hát nào. Chọn một, đừng cố ôm cả hai trong một chuyến.
Vài lưu ý theo mùa
- Mùa xuân: đặt phòng trước, xuất phát sớm, mang tiền lẻ vì hàng quán rất đông
- Mùa hè: mang nón, nước và tránh khung 11–14 giờ
- Mùa thu: mùa lý tưởng, gần như không cần chuẩn bị gì đặc biệt
- Mùa đông: áo ấm, và kiểm tra giờ mở cửa vì mùa vắng một số nơi đóng sớm
- Quanh năm: nhiều di tích nghỉ trưa, nên xếp bữa ăn vào đúng khung đó
