Bắc Ninh không có núi cao biển rộng, cái đáng đi ở đây là đình chùa cổ, làng nghề còn sống và quan họ hát trong sân nhà. Đây là 8 nơi đáng dành thời gian nhất, kèm cách gom chúng thành cụm để đỡ chạy lòng vòng.
Bắc Ninh là tỉnh dễ bị đi lướt nhất miền Bắc. Nó nằm ngay sát Hà Nội, người ta phóng qua trên cao tốc để lên Lạng Sơn mà quên rằng vùng đất này giữ mật độ đình chùa cổ vào loại dày nhất cả nước. Từ năm 2025, sau khi sáp nhập với Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh mới còn có thêm cả mảng rừng núi ở phía đông.
1. Đền Đô — nơi thờ tám vị vua nhà Lý
Đền Đô ở Đình Bảng, cách trung tâm Hà Nội chừng hơn hai chục cây số, là điểm gần nhất và dễ vào nhất. Khuôn viên rộng, có hồ bán nguyệt và nhà thuỷ đình soi bóng nước. Đi sáng sớm hoặc chiều muộn ngày thường thì gần như chỉ có mình bạn với vài cụ trong làng ra quét sân. Ngay gần đó là đình Đình Bảng, một trong những ngôi đình gỗ đẹp nhất còn lại ở đồng bằng Bắc Bộ, đáng ghé thêm mười lăm phút.
2. Chùa Dâu và chùa Bút Tháp — cụm phải đi cùng nhau
Hai chùa nằm cùng vùng Thuận Thành, cách nhau không xa và nên đi liền một buổi. Chùa Dâu gắn với trung tâm Phật giáo Luy Lâu xưa, thường được nhắc đến như ngôi chùa vào hàng cổ nhất Việt Nam, giữa sân là tháp Hoà Phong vuông vức. Chùa Bút Tháp tinh xảo hơn hẳn: tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay bằng gỗ sơn son và tháp đá Báo Nghiêm khiến người ta đứng lại lâu nhất.
3. Chùa Phật Tích trên sườn núi Lạn Kha
Chùa nằm trên sườn núi thấp, phải leo mấy chục bậc đá mới lên tới sân chính, bù lại tầm nhìn xuống đồng ruộng khá thoáng. Đáng xem nhất là pho tượng A Di Đà bằng đá thời Lý và hàng linh thú đá trước thềm. Trên đỉnh núi có tượng Phật lớn dựng sau này, leo thêm chừng mười lăm phút.
4. Làng tranh Đông Hồ
Làng nằm bên sông Đuống, giờ chỉ còn vài gia đình theo nghề in tranh trên giấy điệp bằng ván khắc gỗ. Nếu gọi trước, chủ nhà sẽ mở kho ván cũ cho xem và cho bạn tự in thử một bản đàn gà hay đám cưới chuột. Đây là điểm hiếm hoi ở Bắc Ninh mà trẻ con chịu chơi lâu.
- Nên gọi hẹn trước, các nhà làm tranh không mở cửa cố định như bảo tàng
- Tranh in tay giá cao hơn tranh in máy bán ở quầy lưu niệm, hỏi rõ trước khi mua
- Kết hợp cùng buổi với chùa Dâu và chùa Bút Tháp cho tiện đường
5. Làng gốm Phù Lãng
Phù Lãng làm gốm men da lươn nâu, thô mộc và nặng tay, khác hẳn gốm Bát Tràng. Làng vẫn còn lò củi, đường làng chất đầy chum vại phơi nắng trông rất đã mắt. Vài xưởng có dịch vụ cho khách vuốt đất, giá thoả thuận theo nhóm.
6. Đền Bà Chúa Kho
Ngôi đền ở khu Cổ Mễ ven thành phố Bắc Ninh nổi tiếng với tục vay vốn đầu năm, trả lễ cuối năm. Đi tháng Giêng thì đông kinh khủng, chen chân không lọt. Tới vì kiến trúc chứ không vì lễ thì hãy chọn ngày thường ngoài mùa hội.
7. Làng Diềm — nghe quan họ đúng chỗ của nó
Làng Diềm, tức Viêm Xá, được coi là nơi có đền thờ Vua Bà thuỷ tổ quan họ. Nghe quan họ ở đây khác xa nghe trên sân khấu hội: các liền anh liền chị hát canh ngay trong nhà, không micro, ngồi cách mình một manh chiếu. Muốn có canh hát tử tế phải liên hệ trước qua nhà chứa trong làng.
8. Hướng Tây Yên Tử và chùa Vĩnh Nghiêm
Đây là phần thuộc tỉnh Bắc Ninh mới (Bắc Giang cũ), dành cho ai muốn thêm rừng núi vào chuyến đi. Khu Tây Yên Tử có cáp treo lên chùa trên cao, còn chùa Vĩnh Nghiêm nổi tiếng với kho mộc bản kinh Phật được UNESCO ghi danh. Đường sang khá xa, chỉ nên tính nếu bạn có trọn một ngày.
Sai lầm phổ biến nhất là đi theo thứ tự nổi tiếng thay vì theo bản đồ. Các điểm ở Bắc Ninh chia thành ba cụm rõ rệt: cụm Từ Sơn, cụm Thuận Thành và cụm quanh thành phố. Gom mỗi cụm vào một buổi, bạn tiết kiệm được cả tiếng đồng hồ chạy xe mỗi ngày.
Vài lưu ý trước khi đi
- Mặc kín đáo vì phần lớn điểm đến là chùa và đền đang thờ tự
- Nhiều chùa đóng cửa nghỉ trưa, cố gắng tới trước 11 giờ hoặc sau 14 giờ
- Tháng Giêng là mùa lễ hội, đông và tắc đường, ai ngại đông nên tránh
- Mang tiền lẻ để công đức và gửi xe, nhiều nơi không nhận chuyển khoản
- Muốn nghe quan họ hoặc xem in tranh thì phải hẹn trước, đi vãng lai dễ hụt
